Lưu ý chế độ dinh dưỡng cho người bệnh sau đột quỵ
Thực đơn cho người bị đột quỵ cần tập trung vào việc giảm Cholesterol và natri; tăng cường hàm lượng chất xơ, khoáng chất và Protein cho cơ thể. Dưới đây là một số lưu ý dinh dưỡng cho người bị đột quỵ.
- Thực phẩm nên ăn
- Rau xanh: Cải xanh, cải bó xôi, cải chíp… rất giàu chất chống Oxy hóa và chống viêm, giúp bảo vệ mạch máu và cải thiện chức năng não. Rau diếp cá và cải mầm cung cấp nguồn Acid folic và các dưỡng chất thiết yếu cho sự tái tạo tế bào não và cải thiện trí nhớ.
- Các loại hạt: Hạt hướng dương, hạt lanh, hạt óc chó, hạnh nhân… là nhóm thực phẩm giàu Omega-3 và vitamin E, giúp giảm viêm và bảo vệ mạch máu, giảm nguy cơ tái phát đột quỵ. Chúng cũng chứa nhiều chất béo không bão hòa và magiê, giúp kiểm soát Cholesterol và huyết áp.
- Các loại cá: Chế độ ăn cho người đột quỵ nên có các loại cá. Cá cung cấp nguồn axit béo không bão hòa Omega-3 giúp giảm viêm, cải thiện chức năng tim mạch và não. Cá hồi, cá mòi, cá trích, cá thu, cá ngừ… là một số loại cá nên có trong thực đơn cho người đột quỵ. (3)
- Trái cây: Trái cây chứa rất nhiều chất chống Oxy hóa, chất xơ và vitamin, có tác dụng kiểm soát đường huyết, bảo vệ mạch máu, duy trì sức khỏe tim và não.
- Các loại đậu: Đậu và các sản phẩm từ đậu giàu Protein thực vật, chất xơ và chất chống viêm. Các dưỡng chất này giúp kiểm kiểm soát Cholesterol, cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ hệ tiêu hóa. Người bệnh có thể thêm đậu nành, đậu đen, đậu lăng và các sản phẩm từ đậu vào thực đơn cho người bị đột quỵ.
- Sữa: Sữa tách béo hoặc sữa hạt cung cấp nguồn Kali và Canxi dồi dào, có lợi cho việc kiểm soát huyết áp và phòng ngừa tái đột quỵ.
- Thực phẩm cần hạn chế
- Thức ăn chứa Cholesterol cao: Cholesterol cao có thể gây tắc nghẽn động mạch và nguy cơ tái phát đột quỵ. Người bệnh cần hạn chế thịt bò, thịt cừu, thịt bê, lòng đỏ trứng… để bảo vệ sức khỏe.
- Đường: Sử dụng quá nhiều đường và thực phẩm chứa đường có thể dẫn đến tăng cân, béo phì. Đây là tiền đề cho các vấn đề về sức khỏe, bao gồm đột quỵ. Các thực phẩm người bệnh đột quỵ nên hạn chế là bánh kẹo, nước ngọt, nước tăng lực…
- Muối: Thêm quá nhiều muối vào món ăn có thể gây tăng huyết áp và tăng nguy cơ đột quỵ. Thay vì thêm muối, có thể sử dụng thảo mộc và các gia vị khác để tăng hương vị mà không làm ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.
- Đồ uống chứa Caffein: Cafein có thể gây tăng huyết áp và nguy cơ tái phát đột quỵ. Ngoài ra tiêu thụ nhiều Caffein cũng khiến người bệnh trở nên lo lắng, căng thẳng và rối loạn giấc ngủ. Những điều này có tác động không tốt đến quá trình hồi phục sau đột quỵ.
- Thực phẩm nên tránh xa
- Chất béo bão hòa: Người bệnh nên tránh các loại thức ăn nhanh, đồ tráng miệng, sữa béo, mỡ động vật… Chất béo trong nhóm thực phẩm này có thể gây tắc nghẽn động mạch và tăng huyết áp, dẫn đến nguy cơ tái phát đột quỵ.
- Thực phẩm giàu Natri: Tiêu thụ các thực phẩm chứa hàm lượng Natri cao như đồ hộp, thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn… có thể gây tăng huyết áp và dẫn đến nguy cơ đột quỵ.
Tham khảo:
- Thực đơn mẫu 1
- Sáng: 1 phần cháo gà
- Phụ: 1 phần sinh tố chuối
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần thịt bò xào bông cải, 1 phần canh mướp nấu nghêu
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần cá chuối kho tộ ăn cùng rau củ luộc
- Thực đơn mẫu 2
- Sáng: 2 lát bánh mì ngũ cốc nguyên hạt, 1 quả trứng gà luộc, 1 phần salad rau củ
- Bữa phụ: 1 ly sữa tươi ít béo, 1 phần thanh long
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần thịt gà áp chảo và 1 phần canh rau cải
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần cá hồi nướng và 1 phần canh chua
- Thực đơn mẫu 3
- Bữa sáng: 1 phần cháo yến mạch bí đỏ
- Bữa phụ: 1 cốc sữa chua ít đường, 1 quả bơ
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần cá ngừ sốt cà và 1 phần canh mồng tơi thịt băm
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần thịt bò xào súp lơ và 1 canh bí xanh nấu tôm
- Thực đơn mẫu 4
- Bữa sáng: 1 phần phở bò, 1 quả cam nhỏ
- Bữa phụ: 1 ít dâu tây, 1 ly sữa tươi ít béo
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần thịt gà hấp, 1 phần salad cà chua và 1 phần canh củ sắn
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần cá hồi áp chảo và 1 phần canh khoai mỡ
- Thực đơn mẫu 5
- Bữa sáng: 1 phần miến gà
- Bữa phụ: 2 quả quýt vừa, 1 ly sữa tươi ít béo
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần đậu phụ nhồi thịt sốt cà, 1 phần canh rau cải xanh
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần rau củ luộc và 1 phần tôm rim
- Thực đơn mẫu 6
- Bữa sáng: 1 phần phở xào
- Bữa phụ: 1 hộp sữa chua ít đường, 1 quả táo
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần ếch kho sả và 1 phần canh cua rau đay
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần cá thu kho cà, 1 phần rau cải xoăn luộc
- Thực đơn mẫu 7
- Bữa sáng: 1 phần cháo cá lóc
- Bữa phụ: 1 miếng phô mai và 150g bưởi
- Bữa trưa: 1.5 bát cơm, 1 phần tôm rim, 1 phần cà rốt và súp lơ luộc
- Bữa tối: 1.5 bát cơm, 1 phần đậu hũ kho và 1 phần canh rau cải xanh nấu với cá thác lác
Lưu ý: Thực đơn trên đây có thể không phù hợp với một số đối tượng. Trước khi áp dụng, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để xây dựng một thực đơn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bản thân.
Tóm tắt:
Việc xây dựng một chế độ ăn hợp lý cho người bị đột quỵ cần tuân theo những nguyên tắc sau:
Thức ăn phải dễ tiêu hóa, hấp thu và ở dạng mềm, lỏng như súp, cháo, sữa. Cần phân bố đều 4-5 bữa/ngày, không nên ăn quá no. Tránh dùng thức ăn lên men (dưa, cà, hành muối), thức ăn chế biến sẵn, các chất gây kích thích như gia vị cay, nóng, rượu, chè, cà phê…
Khẩu phần ăn cần giảm muối và nước, do người bệnh không bài tiết được nhiều muối và nước bị tụ máu ở tĩnh mạch gây phù, chức năng thận kém. Nếu người bệnh suy tim thì lượng nước đưa vào cơ thể phải phụ thuộc vào lượng nước bài tiết trong 24 giờ. Hạn chế muối ở mức 4 – 5g/ngày để giảm phù, giúp thận bài tiết các chất đào thải của chuyển hóa đạm, chất béo, tinh bột, đường.
Năng lượng trong khẩu phần nên giảm bớt để tránh tăng cân, giảm nhẹ hoạt động bộ máy tiêu hóa và tuần hoàn. Mức năng lượng đưa vào cơ thể nên dừng ở 30 – 35 kcal/kg/ngày. Nguồn năng lượng nên lấy từ rau củ, khoai, đậu đỗ, cơm, mỳ, bún, miến.
Các nhu cầu dinh dưỡng cần thiết của người bệnh đột quỵ:
Lượng đạm (protein): cần giữ ở mức 0,8g/kg/ngày. Nên chọn thực phẩm ít cholesterol và nhiều đạm thực vật (đậu đỗ, đậu tương, đậu phụ) và đạm động vật (cá biển, cá đồng, sữa, thịt nạc…). Nếu bệnh nhân có kèm theo suy thận, cần giảm lượng đạm từ 0,4 đến 0,6 g/kg cân nặng/ngày.
Chất béo nên giữ ở mức 25 – 30g chất béo /ngày, trong đó 1/3 là chất béo động vật và 2/3 là chất béo thực vật như vừng, lạc. Ngoài ra, các loại acid béo trong dầu thực vật có khả năng làm giảm nguy cơ đột quỵ, đặc biệt là do cục máu đông trong lòng mạch máu não.
Vitamin và chất khoáng: có trong các loại quả chín, rau củ, sữa. Chúng chứa nhiều kali, có tác dụng lợi tiểu, giảm huyết áp ở người bệnh và chống lại tình trạng toan của cơ thể (tình trạng nồng độ axit trong các dịch cơ thể vượt mức bình thường). Trung bình một quả chuối có 400 mg kali, tương ứng với 1 ly nước cam hay một củ khoai tây nướng. Người tiêu thụ dưới 1500 mg kali/ngày sẽ có nguy cơ đột quỵ cao hơn 28% so với người tiêu thụ 2300 mg kali/ngày.
Acid folic có tác dụng chống xơ vữa động mạch, giảm huyết áp và hàm lượng cholesterol trong máu. Nó có trong các loại quả có vị chua, rau lá xanh, các loại đậu, gạo và các sản phẩm từ ngũ cốc.
Bên cạnh đó, để hạn chế nguy cơ đột quỵ, nên ăn chuối và các loại rau quả giàu kali. Dùng đủ vitamin C sẽ giúp cải thiện chức năng của nội mô, ngăn chặn sự hình thành khối huyết trong động mạch.